کتاب روز نوشته‌های جنگ کذایی – نشرخوب

روزنوشته‌های جنگ کذایی حاصل یادداشت‌های روزانه‌ی ژان پل سارتر (پیش از آنکه فیلسوفی مشهور و شناخته‌شده در سراسر جهان شود) در ماه‌های نخست بسیج ارتش فرانسه است؛ دوره‌ای که به «جنگ کذایی» یا «جنگ عجیب» معروف شده، چراکه با وجود اعلام رسمی جنگ میان فرانسه و آلمان نازی، درگیری نظامی چندانی در آن رخ نداد و سربازان در حالتی از انتظار و سکون به سر می‌بردند.

نسخه‌ی فارسی این کتاب با ترجمه‌ی فرزام امین صالحی توسط نشر خوب منتشر شده و در دسته‌ی آثار غیرداستانی و روزنوشت‌های فلسفی جای می‌گیرد. ژان پل سارتر، فیلسوف، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و منتقد برجسته‌ی فرانسوی، از چهره‌های اصلی و بنیان‌گذار مکتب اگزیستانسیالیسم است و در سال ۱۹۶۴ برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات شد، هرچند بنا بر اصول فکری خود از پذیرفتن آن سر باز زد؛ تصمیمی که خود به‌تنهایی بازتاب‌دهنده‌ی نگاه ویژه‌ی او به استقلال فردی و مسئولیت‌پذیری بود.

«روزنوشته‌های جنگ کذایی» را می‌توان نقطه‌ای کلیدی و کم‌تر شناخته‌شده در شکل‌گیری اندیشه‌ی فلسفی سارتر دانست. او در این دوره، پیش از نگارش آثار بزرگی مانند «هستی و نیستی»، در همان بستر فکری قرار داشت که بعدها به بلوغ نظری‌اش در اگزیستانسیالیسم انجامید؛ تجربه‌ی حضور در جبهه و مواجهه‌ی مستقیم با ایده‌ی جنگ، مرگ و بی‌ثباتی وجود انسانی، اندیشه‌هایی را به ذهن او هجوم آورد که در همین دفترها، پیش از هرگونه پرداخت فلسفی رسمی، ثبت شدند. سارتر در ۲۱ ژوئن ۱۹۴۰ به دست نیروهای آلمانی اسیر و به اردوگاهی جنگی منتقل شد؛ تجربه‌ای که به گفته‌ی بسیاری از پژوهشگران آثار او، در کنار همین یادداشت‌های پیش از اسارت، بخشی از سنگ‌بنای فلسفه‌ی بعدی‌اش را شکل داد و ردپای آن را می‌توان در بسیاری از مفاهیم مطرح‌شده در آثار متاخرترش دنبال کرد.
سبک نوشتاری این دفترها، برخلاف رمان‌ها و آثار نمایشی سارتر که با دقت و پرداخت ادبی همراه‌اند، خصوصی، بی‌واسطه و در لحظه است؛ خواننده در آن با ذهن فیلسوفی روبه‌رو می‌شود که هنوز در حال شکل‌دادن به مفاهیم بنیادین اندیشه‌ی خود، از جمله آزادی، مسئولیت فردی و رابطه‌ی انسان با تاریخ و جامعه است. این جنبه‌ی خام و ناپرداخته‌ی نوشته‌ها، به‌جای آنکه نقطه‌ضعف اثر باشد، ارزش ویژه‌ای به آن می‌بخشد؛ چراکه خواننده می‌تواند فرآیند شکل‌گیری تدریجی یک نظام فکری بزرگ را، پیش از تبدیل‌شدن به متنی صیقل‌خورده و نظام‌مند، از نزدیک مشاهده کند.

این کتاب به‌ویژه برای علاقه‌مندان به فلسفه و اگزیستانسیالیسم گزینه‌ای ارزشمند و کم‌نظیر است، به‌خصوص کسانی که می‌خواهند فرآیند شکل‌گیری اندیشه‌ی سارتر را از نزدیک و پیش از تدوین نهایی آثار فلسفی‌اش دنبال کنند و به تحول فکری او در طول زمان علاقه‌مندند. خوانندگانی که پیش‌تر با رمان‌هایی مثل «تهوع» یا نمایشنامه‌های سارتر آشنا شده‌اند و می‌خواهند نگاهی به پشت‌صحنه‌ی ذهن نویسنده در دوره‌ای بحرانی از زندگی‌اش داشته باشند، نیز مخاطبان طبیعی این کتاب به شمار می‌روند.
همچنین علاقه‌مندان به روایت‌های شخصی و دست‌اول از دوران جنگ جهانی دوم، فارغ از قالب رسمی خاطرات نظامی یا تاریخ‌نگاری رسمی، می‌توانند در این دفترها تجربه‌ای متفاوت از جنگ بیابند؛ تجربه‌ای که بیشتر در فضای ذهنی و کندوکاو فلسفی می‌گذرد تا روایت میدان نبرد و رشادت‌های نظامی.
با این حال، باید در نظر داشت که این کتاب یک اثر روایی یا داستانی با آغاز، میانه و پایان مشخص نیست، بلکه مجموعه‌ای از یادداشت‌های روزانه و گاه پراکنده و بدون پیوستگی روایی است؛ پس اگر به دنبال روایتی منسجم و داستان‌گونه از جنگ هستید، بهتر است پیش از خرید به این ویژگی توجه کنید تا با انتظاری نادرست سراغ کتاب نروید.

سارتر در طول ماه‌های بسیج، پیش از آغاز درگیری‌های فعال نظامی و اسارتش به دست آلمانی‌ها، که خود آن را زمانی عجیب و پر از سکون میان اعلام جنگ و شروع واقعی نبرد می‌دانست، به نوشتن بی‌وقفه روی آورد و افکارش را درباره‌ی جنگ، آزادی، رابطه‌ی خود با دیگران، و معنای مسئولیت فردی در دل بحران تاریخی به ثبت رساند. او در این نوشته‌ها همچنین به مسائل روزمره‌ی زندگی نظامی، روابطش با دیگر سربازان، و مشاهدات شخصی‌اش از فضای پادگان و جبهه می‌پردازد؛ مشاهداتی که در کنار تاملات فلسفی، تصویری چندبعدی از زندگی روزمره در آستانه‌ی یک جنگ بزرگ ارائه می‌دهند. 
برای خواننده‌ی امروزی، این کتاب فرصتی است تا از دریچه‌ی متفاوتی به تاریخ شکل‌گیری اگزیستانسیالیسم نگاه کند؛ نه از طریق متن نهایی و پرداخته‌شده‌ی فلسفی که در کتاب‌های بعدی سارتر می‌بینیم، بلکه از دل خام‌ترین افکار نویسنده در بحبوحه‌ی جنگ، پیش از آنکه این افکار در قالب نظریه‌ای منسجم صورت‌بندی شوند.

خواندن این دفترها در کنار آثار متاخر سارتر، به خواننده امکان می‌دهد سیر تحول فکری او را به‌روشنی دنبال کند و درک عمیق‌تری از ریشه‌های اگزیستانسیالیسم فرانسوی به دست آورد. اگر به خواندن این وجه کمترشناخته‌شده و صمیمانه از ژان پل سارتر علاقه دارید، نسخه‌ی فارسی «روزنوشته‌های جنگ کذایی» منتشر شده توسط نشر خوب را می‌توانید در فروشگاه آنلاین کتاب لیوسا بیابید و تهیه کنید.