کتاب فیلسوف کوچک 2 (می‌توانم یک من دیگر بسازم) افق

کتاب فیلسوف کوچک ۲ (می‌توانم یک من دیگر بسازم؟) داستانی مصور و فلسفی برای کودکان است که پرسش‌های بزرگ درباره‌ی هویت و فردیت را در قالبی ساده، بامزه و قابل‌فهم برای ذهن کودک پیش می‌کشد. این اثر به قلم و تصویرگری شینسوکه یوشی‌تکه، نویسنده‌ی ژاپنی و از چهره‌های شناخته‌شده‌ی کتاب کودک در سطح جهانی، نوشته شده است. نسخه‌ی فارسی این کتاب با ترجمه‌ی رضی هیرمندی، از مترجمان باسابقه‌ی حوزه‌ی ادبیات کودک و نوجوان ایران، توسط انتشارات افق و در قالب مجموعه‌ی کتاب‌های فندق (واحد کودک این ناشر) به چاپ رسیده است. این کتاب دومین جلد از مجموعه‌ی «فیلسوف کوچک» به‌شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای که پیش‌تر با جلد نخست آن، «شاید سیب باشد»، آغاز شده بود و سپس با عناوین دیگری از همین نویسنده ادامه یافت. از نظر ژانر، این اثر در دسته‌ی کتاب مصور فلسفی برای کودکان جای می‌گیرد؛ ژانری که هدفش نه آموزش مستقیم مفاهیم فلسفی، بلکه برانگیختن حس پرسشگری در ذهن کودک از طریق یک قصه‌ی کوتاه و تصویرسازی‌های خلاقانه است.

از نظر سبک، یوشی‌تکه در این کتاب همان شیوه‌ی شناخته‌شده‌ی خود را دنبال می‌کند: روایتی کوتاه و بی‌تکلف، تصویرهایی ساده و دستی با طنزی ظریف، و نگاهی که یک مسئله‌ی جدی فلسفی را از دریچه‌ی چشم یک کودک بازگو می‌کند. داستان حول شخصیت پسرکی به‌نام کوین می‌گردد که از انجام کارهای تکراری روزمره مثل مشق‌نوشتن، مرتب‌کردن اتاق و مسواک‌زدن خسته شده است. او فکر جالبی به سرش می‌زند: با پول توجیبی‌اش یک ربات می‌خرد تا از این پس جای او کارهایش را انجام دهد. اما برای اینکه ربات واقعا بتواند «جای کوین» را بگیرد، باید دقیقا شبیه او رفتار کند و همین موضوع، کوین را وادار می‌کند هر آنچه را که او را «او» می‌کند، برای ربات توضیح دهد؛ از ویژگی‌های ظاهری و بدنی گرفته تا عادت‌ها، علاقه‌ها و چیزهایی که دوست ندارد. همین تلاش به‌ظاهر ساده برای توصیف خودش، به‌تدریج به کاوشی جدی‌تر و عمیق‌تر درباره‌ی مفهوم هویت، تفاوت‌های فردی و اینکه اصلا چه چیزی یک آدم را همان آدم می‌کند، تبدیل می‌شود. جایگاه این کتاب در کارنامه‌ی یوشی‌تکه در امتداد دیگر آثار او مانند «شاید سیب باشد» و «چرا من این احساس را دارم؟» قرار دارد؛ مجموعه‌ای که او را به یکی از نویسندگان و تصویرگران برجسته‌ی ادبیات فلسفی کودک در دنیا تبدیل کرده است. نسخه‌ی اصلی همین کتاب نیز در میان منتقدان و رسانه‌های تخصصی کتاب کودک با استقبال همراه بوده و از آن به‌عنوان اثری هوشمندانه و درعین‌حال سرگرم‌کننده برای کودکان یاد شده که فضای زیادی برای گفت‌وگو و تامل باز می‌گذارد.

کتاب بیشتر برای کودکان پیش‌دبستانی و سال‌های دبستان، مناسب است؛ سنی که کنجکاوی درباره‌ی «من کیستم» و تفاوت خود با دیگران به‌طور طبیعی در ذهن کودک شکل می‌گیرد. والدینی که به دنبال کتابی برای گفت‌وگوی مشترک با فرزندشان درباره‌ی موضوعاتی مثل شخصیت، تفاوت‌های فردی، یا حتی مسئولیت‌پذیری در کارهای روزمره هستند، می‌توانند از این کتاب به‌عنوان نقطه‌ی شروع خوبی استفاده کنند؛ چرا که تقریبا هر صفحه‌ی آن فرصتی تازه برای پرسیدن سوال از کودک فراهم می‌کند، بدون اینکه لحن کتاب آموزشی یا خشک باشد. این اثر همچنین برای معلمان مهدکودک و دوره‌ی ابتدایی که به دنبال ابزاری برای برگزاری کارگاه‌های خلاقانه‌ی گفت‌وگو یا آموزش خودشناسی در کلاس هستند، گزینه‌ای کاربردی و آزموده‌شده به‌شمار می‌رود، چون داستان آن به‌راحتی مسیر بحث گروهی را باز می‌کند. با این حال، اگر فرزند شما هنوز در سنین بسیار پایین‌تر است یا به داستان‌های خیلی ساده و بدون لایه‌های فکری علاقه بیشتری دارد، شاید بهتر باشد ابتدا سراغ جلد نخست همین مجموعه یا کتاب‌های تصویری ساده‌تر بروید و این جلد دوم را برای زمانی که کودک کمی بزرگ‌تر شد و آماده‌ی طرح چنین پرسش‌هایی است، نگه دارید.

از نظر محتوا، فیلسوف کوچک ۲ داستانی یک‌پارچه و کوتاه است، نه مجموعه‌ای از فصل‌های جداگانه، و به همین دلیل فهرست رسمی از مطالب یا بخش‌های مجزا ندارد؛ اما می‌توان روند کلی آن را این‌گونه خلاصه کرد: کوین با خرید ربات و تلاش برای آموزش‌دادن ویژگی‌های خودش به آن، رفته‌رفته متوجه می‌شود که تعریف‌کردن «خودش» آن‌قدرها هم که فکر می‌کرد ساده نیست؛ چون هرچه بیشتر فکر می‌کند، جزئیات بیشتری کشف می‌کند که تنها به او تعلق دارند و هیچ‌کس دیگری، حتی یک ربات، نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین آن‌ها شود. کتاب در پایان، بدون آنکه پاسخی قطعی و از پیش‌آماده بدهد، این پرسش را برای خواننده‌ی کوچک باز می‌گذارد که «چه چیزی هرکس را همان کسی می‌کند که هست؟» و همین باز‌بودن پایان، فرصت خوبی برای ادامه‌ی گفت‌وگو در خانه یا کلاس درس فراهم می‌کند. تصویرسازی‌های ساده و پرجزئیات یوشی‌تکه نیز در کنار متن، به کودک کمک می‌کند تا حتی پیش از خواندن کامل داستان، با نگاه‌کردن به تصاویر درباره‌ی موضوع کتاب فکر کند.

اگر به دنبال کتابی برای آشنایی فرزندتان با تفکر فلسفی از دریچه‌ی یک قصه‌ی ساده، طنزآمیز و تصویری هستید، می‌توانید کتاب فیلسوف کوچک ۲ اثر شینسوکه یوشی‌تکه، ترجمه‌ی رضی هیرمندی و نشر افق را در فروشگاه آنلاین کتاب لیوسا بیابید.